Marka ismi nasıl bulunur? Üretme yöntemleri, eleme testleri ve tescil kontrolü
Marka ismi bulma adım adım: isim türleri, ad üretme yöntemleri, söyleniş ve yazılış testleri, TÜRKPATENT araştırması, Nice sınıfları ve alan adı kontrolü.
Marka ismi bulmak için önce markanın kime ne anlatacağını birkaç cümleyle yaz, sonra bu cümlelerden çıkan kelimelerle onlarca aday üret, adayları söyleniş, yazılış ve çağrışım testleriyle eleyip üç dört isme indir, en son da TÜRKPATENT'te marka araştırması, alan adı ve sosyal medya kullanıcı adı kontrolü yap. Tescil kontrolünü atlama: ekipte en çok sevilen aday, çoğu zaman başkasının tescilli markasına çok benziyor.
Bu yazıda isim türlerini, ad üretmenin pratik yollarını, eleme testlerini ve tescilden önce bakılması gerekenleri anlatıyoruz. Hukuki kısım 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (yeni sekmede açılır)'na dayanıyor; başvurudan önce bir marka vekiline danışmak yine de iyi olur.
İyi bir marka isminin dört özelliği
| Özellik | Testi | Neden önemli |
|---|---|---|
| Kolay söylenir | Telefonda bir kez söyle, karşı taraf tekrar etsin | İsim ağızdan ağza dolaşamazsa büyümez |
| Duyulduğu gibi yazılır | Söyle, karşındaki yazsın | Arayan kişi yanlış yazarsa seni bulamaz |
| Ayırt edicidir | Sektördeki on rakibin adının yanına koy | Herkes "Pro", "Plus", "Tech" diyorsa isim kaybolur |
| Tescil edilebilir | TÜRKPATENT'te ilgili sınıfta ara | Tescil edilemeyen isim büyüdükçe risk büyür |
Bir de zamana dayanıklılık var: bugünkü ürüne ya da şehre bağlı bir isim, marka büyüyünce dar kalabilir. "Ankara Kahve" adıyla İzmir'de şube açmak zordur.
Marka isminin türleri
| Tür | Nasıl kurulur | Tescil gücü | Ne zaman işe yarar |
|---|---|---|---|
| Tanımlayıcı | Ürünün kendisini anlatır: "Taze Simit" | Zayıf, çoğu zaman tescil edilemez | Neredeyse hiç; yalnız bir ayırt edici kelimeyle birlikte |
| Çağrıştırıcı | Ürünü doğrudan söylemez, ima eder | Orta ile güçlü arası | Hızlı anlaşılmak isteyen yeni markalar |
| Uydurma | Anlamı olmayan yeni kelime | En güçlü | Uzun vadeli, birden çok ürüne açılacak markalar |
| Rastgele | Var olan ama ürünle ilgisi olmayan kelime | Güçlü | Akılda kalan ve hikayesi anlatılabilecek markalar |
| Birleşik | İki kelime ya da kelime parçası | Parçalarına göre değişir | Anlam ile özgünlüğü dengelemek isteyenler |
| Kişi adı ya da soyadı | Kurucunun adı | Orta; aynı soyadı başkalarında da olabilir | Zanaat, aile işletmesi, kişiye bağlı hizmetler |
Tanımlayıcı isimlerin zayıf olmasının nedeni kanunda yazıyor: 6769 sayılı Kanun'un 5. maddesi, ayırt edici niteliği olmayan işaretleri ve ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç ya da coğrafi kaynak belirten işaretleri mutlak ret nedeni sayıyor. Yani bir pastaneye "Lezzetli Pasta" adını tescil ettiremezsin; bu kelimeleri herkes kullanabilmeli.
Uydurma isimler tescilde en güçlü olanlar ama bir bedeli var: anlamı olmadığı için markanın ilk yıllarında ne iş yaptığını başka yollarla anlatman gerekir. Anlamı olmayan bir ad, arkasına tutarlı bir kimlik ve hikaye konunca zamanla markanın kendisi olur.
1. bölüm İsim üretmek
Adım adım marka ismi bulma
Ad üretmenin pratik yolları
- Birleştirme: iki kelimenin parçalarını yan yana koy. Anlam taşır, özgün kalır.
- Kısaltma ve kırpma: uzun bir kelimenin akılda kalan hecesini al.
- Ses oyunu: harf ikilemesi, kafiye, yinelenen hece. Kulakta kalır.
- Başka dilden kelime: Latince, eski Türkçe ya da hedef pazarın dilinden bir kelime. Anlamını ve telaffuzunu mutlaka kontrol et.
- Metafor: ürünün verdiği hissi anlatan bir nesne ya da doğa olayı.
- Yapay zeka ile: ChatGPT ya da Claude'a markanın cümlesini, kişiliğini ve istemediğin isim türlerini verip yüzlerce aday iste. Hızlı bir havuz çıkarır, ama önerdiği isimlerin çoğu ya başka bir markada vardır ya da her firmaya önerdiği kalıplardır. Tescil kontrolü olmadan hiçbirini kullanma; komutun nasıl kurulacağı prompt nedir yazımızda.
Eleme testleri
Her aday için
Testleri tek başına yapma. İsmi bilmeyen üç beş kişiye bağlamsız söyle, ne çağrıştırdığını sor. Ekip içinde sevilen ismin dışarıda başka bir şey anlattığı sık görülür.
Tescilden önce: TÜRKPATENT, sınıflar, alan adı
Marka araştırması
TÜRKPATENT'in çevrim içi marka araştırmasında adayın aynısını, okunuşu benzerlerini ve yazılış benzerlerini ara. Kanun iki ayrı durumu ayırıyor:
| Durum | Kanundaki yeri | Ne olur |
|---|---|---|
| Aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer marka, aynı mal ve hizmetler için önceden kayıtlı | Mutlak ret nedeni (madde 5) | Kurum başvuruyu kendiliğinden reddeder |
| Benzer marka, karıştırılma ihtimali var | Nispi ret nedeni (madde 6) | Ancak önceki marka sahibi itiraz ederse reddedilir |
İkinci satır önemli: araştırmada benzer bir marka görürsen başvurun kurumdan geçebilir, ama yayın sonrası iki ay içinde önceki marka sahibi itiraz ederse reddedilir. Kanuna göre yayına itiraz süresi yayından itibaren iki ay. Benzerlik değerlendirmesi uzmanlık isteyen bir iş; bu noktada bir marka vekiline danışmak masrafını fazlasıyla çıkarır.
Nice sınıfları
Markalar Nice sınıflandırmasına göre 45 sınıfta tescil ediliyor: 34 mal ve 11 hizmet sınıfı. Koruma yalnız başvurduğun sınıflarda geçerli. Bir kahve markası 30. sınıfta (kahve) korunur; aynı isimle kafe açacaksa 43. sınıf (yiyecek ve içecek hizmetleri), kupa satacaksa 21. sınıf da gerekir. Bugün değil ama iki yıl içinde girmeyi düşündüğün alanları da başvuruya kat.
Koruma süresi
Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıl ve on yıllık dönemlerle yenileniyor (madde 23). Yenilemeyi kaçırırsan marka korumasız kalır.
Ticaret unvanı marka değildir
Şirketi kurarken ticaret siciline yazdırdığın unvan, markayı korumaz. Aynı ismi başkası marka olarak tescil ettirmişse unvanın olması o ismi ürününde kullanabileceğin anlamına gelmez. Ürünün ve hizmetin üstündeki isim için marka tescili ayrı bir iş.
Alan adı ve sosyal medya
- Alan adı: 14 Eylül 2022'den beri .com.tr, .net.tr ve .org.tr uzantıları belge istenmeden, ilk başvurana veriliyor. Yani markanın .com.tr adresini de başkası önce alabilir; isme karar verdiğin gün al.
- Türkçe karakter: Ş, ç, ğ içeren isimde alan adı ve kullanıcı adı karaktersiz yazılır; "çiçek" ismi adreste "cicek" olur. İnsanlar hangisini yazacak, ikisini de almak gerekir mi, baştan düşün.
- Kullanıcı adı: Instagram, TikTok, YouTube ve LinkedIn'de aynı kullanıcı adının boş olup olmadığına bak. Hepsinde aynı ad olması, aranınca bulunmanı kolaylaştırır. Profili kurarken Instagram biyografi yazımız işine yarar.
İsim bulunduktan sonra
İsim, markanın yalnız ilk parçası. Logo, renk, yazı karakteri ve kullanım kuralları ismin ne anlattığını görünür yapar. İsmi kesinleştirmeden logo tasarımına başlamak, isim değişince bütün işi yeniden yapmak demek; sıra önce isim, sonra kimlik.
Kimliğin parçalarını kurumsal kimlik nedir, logonun nasıl tasarlandığını logo tasarımı, renk seçimini renk psikolojisi yazılarımızda anlattık.
Sık sorulanlar
Marka ismi nasıl bulunur?
Önce markanın kime ne anlatacağını birkaç cümleyle yaz, bu cümlelerden çıkan kelimelerle çok sayıda aday üret, adayları söyleniş, yazılış ve çağrışım testleriyle 3-4 isme indir. En son TÜRKPATENT'te marka araştırması, alan adı ve sosyal medya kullanıcı adı kontrolü yap.
İyi bir marka ismi nasıl olmalı?
Kolay söylenmeli, duyulduğu gibi yazılmalı, rakiplerden ayrışmalı ve tescil edilebilir olmalı. Bugünkü ürüne ya da şehre çok bağlı isimler marka büyüyünce dar kalabilir.
Her isim marka olarak tescil edilebilir mi?
Hayır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, ayırt edici niteliği olmayan ve malın cinsini, niteliğini, kalitesini ya da coğrafi kaynağını belirten işaretleri mutlak ret nedeni sayıyor. Daha önce aynı mal ve hizmetler için tescilli aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer marka da tescili engelliyor.
Marka ismi daha önce alınmış mı nasıl anlaşılır?
TÜRKPATENT'in çevrim içi marka araştırmasında ismin aynısını, okunuşu ve yazılışı benzer hallerini ilgili Nice sınıflarında ararsın. Benzer bir marka çıkarsa başvurunun itirazla reddedilme riski olduğu için bir marka vekiline danışmak iyi olur.
Marka tescili kaç yıl geçerli?
Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve on yıllık dönemler halinde yenilenir. Yenileme yapılmazsa koruma sona erer.
Şirket unvanı marka yerine geçer mi?
Hayır. Ticaret siciline yazılan unvan şirketin resmi adıdır; ürün ve hizmet üstündeki ismi korumaz. Aynı isim başkası adına marka olarak tescilliyse unvanın olması o ismi ürününde kullanma hakkı vermez.
Yapay zeka ile marka ismi bulunur mu?
Yapay zeka hızlı bir aday havuzu çıkarmak için işe yarar. Ama önerdiği isimlerin çoğu başka markalarda zaten vardır ya da kalıptır. Hangi aracı kullanırsan kullan, son kararı eleme testleri ve tescil araştırması verir.
